Door Juridisch Persbureau Zwolle en Misha Hofland
Het van oorsprong agrarische Accon avm was jarenlang een grote speler in de accountancy, maar raakte in zware problemen toen het kantoor er in 2021 financieel veel slechter voor bleek te staan dat tot dan toe uit de cijfers naar voren was gekomen. Twee klokkenluiders brachten de veel te rooskleurige voorstelling van zaken aan het licht met een geluidsopname van een telefoongesprek met topman Guus Delger. Die had onder meer de hoeveelheid onderhanden werk gemanipuleerd. Na jarenlang gesjoemel met de cijfers moest er uiteindelijk voor miljoenen worden afgeboekt. Het verzwakte Accon avm werd kort daarna overgenomen door branchegenoot Flynth. De ontslagen topman Delger liep vorig jaar tegen een tuchtrechtelijke veroordeling aan.
Vragen over rol Mazars
De gang van zaken bij Accon avm riep ook vragen op over de rol van Mazars als controlerend accountant. Het gesjoemel met de cijfers bleef namelijk jarenlang onopgemerkt. Accountancy Vanmorgen achterhaalde dat Mazars in de zomer een goedkeurende verklaring had afgegeven bij cijfers waarover Accon avm zelf niet veel later bekendmaakte dat er weinig van klopte. Wat de AFM betreft liet de RA die destijds bij Mazars de controle voor zijn rekening nam inderdaad steken vallen. De toezichthouder kondigde al in 2022 aan daarom een tuchtklacht in te dienen tegen de accountant.
Wat vereist de rol van poortwachter?
Na correctie bleef van de post ‘nog te factureren diensten’ in plaats van 13,9 miljoen euro nog maar 5 miljoen over, stelde de toezichthouder vrijdag in de tuchtzaak. ‘De wijze waarop de fraude heeft plaatsgevonden, ontslaat betrokkene niet van zijn eigen verantwoordelijkheid’, zei advocaat Irene Oosthoek-Spierings namens de toezichthouder. De AFM stelt niet dat als hij zijn werk wel goed had gedaan, hij de fraude had onthuld. Wel meent de klager dat hij met grondiger werk op ‘red flags’ was gestuit waarop hij vervolgwerkzaamheden had moeten verrichten. Het gaat de toezichthouder dan ook om een uitspraak van de tuchtrechter over wat van een externe accountant verwacht mag worden in zijn rol als poortwachter.
In deze zaak zat het risico in het verschuiven van omzet tussen projecten en de beperkte informatie van de accountant. Hij had niet op projectniveau maar slechts op niveau van de klanten inzicht in de cijfers. Dat terwijl hij hierin wel een frauderisico had gezien. Ook constateerde hij bij een klant dat daar facturen tussen zaten die juist gericht waren aan een andere klant. ‘Dit is opvallend en had ertoe moeten leiden dat betrokkene kritischer zou zijn op onder meer de betrouwbaarheid van de ontvangen informatie van Accon.’
Geraffineerde fraude
De hele zaak draait juist wel om de zeer geraffineerde fraude bij Accon avm, meende raadsman Jan Garvelink. ‘Verweerder en zijn team hebben de fraude niet ontdekt. Zij hebben de leugens van hun beroepsgenoot geloofd en de vervalsingen voor echt aangezien’, zei hij over het frauderen van CEO, tevens registeraccountant, Guus Delger. De beklaagde accountant had kritischer moeten zijn en hij had ook daadwerkelijk bijna beet. Hij stuitte in zijn controlewerk op de post ‘nog te factureren diensten’ op een klant waarbij het positieve saldo niet volledig met facturen onderbouwd kon worden. Zonder opheldering zou hij niet aftekenen, stelde de accountant. De CEO verstrekte de volgende dag alsnog de missende factuur, liet met een bankafschrift zien dat die betaling was ontvangen en stuurde ook een toelichting van de manager Finance & Control die zijn verhaal bevestigde. ‘Achteraf is gebleken dat de toelichting is verzonnen en de factuur is vervalst’, aldus de advocaat.
Keerzijde van toetsbaar opstellen
Wat deze zaak uitzonderlijk maakt, zei Garvelink, is dat het hier gaat om een accountantsorganisatie die sjoemelt met haar eigen cijfers. Dat de CEO hoogstpersoonlijk facturen vervalst om de kritische accountant van zich af te houden. Hoge functionarissen binnen Accon spanden vervolgens samen om de accountant en zijn team met succes te misleiden. Inhoudelijk verweerde de beklaagde zich nagenoeg niet. Hij is het namelijk in hoofdlijnen eens met de bevindingen van de AFM. Hij werkte uitgebreid mee aan het blootleggen van de fraude. Dat toetsbaar opstellen heeft kennelijk een keerzijde, zei Garvelink. ‘Achteraf blijkt hij zijn eigen tuchtklacht te hebben onderbouwd.’ Iets wat de AFM overigens stellig ontkent. De frauderende CEO kwam er slechts af met een berisping. Een uitkomst die volgens Garvelink menigeen in de sector sterk heeft verbaasd. Het roept bij de advocaat vragen op over het eigen functioneren van de AFM als toezichthouder.
Achteraf geeft de accountant toe dat hij met onvoldoende diepgang de informatie van Accon heeft getoetst. Waarom had hij dat niet eerder door? ‘Vanaf dag één zijn we bij de neus genomen’, reageerde hij. Het ontbreken van cijfers op projectniveau was ook bij de voorgaande accountant het geval. ‘Aan de hand van omschrijvingen op facturen kon je goed afleiden wat de werkzaamheden zijn geweest. Wij waren ervan overtuigd dat dit voldoende was.’
Eerdere doorhaling
Het is niet de eerste keer dat de beklaagde accountant voor de tuchtrechter staat. Hij werd in juni 2022 al voor een maand doorgehaald. Hij controleerde de jaarrekeningen van Koninklijke Dirkzwager, die in 2016 failliet ging. Ook in die zaak werd gerept over fraude. Volgens de tuchtrechter had de accountant de voorraden van de filialen van Mitra, een dochteronderneming van Dirkzwager waar de kennelijke miljoenenfraude plaats had, gebrekkig gecontroleerd.
De beklaagde accountant werkt niet meer bij Mazars. Hij zegt nog altijd nadelige gevolgen te ondervinden van de fraude bij Accon avm. De tuchtrechter doet binnen circa 12 weken uitspraak.
Deze accountant was ook betrokken bij de jaarrekening van Value8 NV, het lijkt mogelijk geen op zichzelf staand feit.