AFM ziet onvoldoende onderzoek naar frauderisico’s in jaarrekening 2019 Airbus

Zaaknummer: 25/700 Wtra AK

Dat die risico’s op fraude en omkoping er bij Airbus wel degelijk waren, bleek al in 2020. De vliegtuigbouwer, statutair in Nederland gevestigd, kwam dat jaar tot een schikking met de opsporingsinstanties in Engeland, Frankrijk en de Verenigde Staten. Airbus betaalde opgeteld 3,6 miljard euro en wist zo verdere vervolging te voorkomen. De opsporingsinstanties ontdekten dat Airbus tussen 2008 en 2015 gebruik maakte van tussenpersonen die smeergeld betaalden aan hooggeplaatste functionarissen. Daarmee sleepte de vliegtuigbouwer grote orders binnen. De corruptie vond plaats in onder andere Maleisië, Taiwan, Indonesië, Ghana, China, Saudi-Arabië en Rusland. 

Plezierreisjes

Airbus sleepte zo miljoenenorders binnen, zou blijken uit dat onderzoek. Het bedrijf zou via handelsagenten 3,3 miljoen dollar aan werknemers van Garuda en Citilink in Indonesië betaald hebben. De twee maatschappijen kochten uiteindelijk 55 vliegtuigen. Airbus stortte tussen 2012 en 2017 ruim 24 miljoen dollar in een fonds dat bestemd was ter bevordering van de samenwerking in de Chinese luchtvaartindustrie. In werkelijkheid ging dat geld deels op aan plezierreisjes van Chinese overheidsambtenaren. 

“Alleen al het feit dat Airbus grote contracten afsluit met overheden en werkt in landen waar veel corruptie voorkomt is reden om frauderisico’s te identificeren”, zegt advocaat Marije Batting namens de AFM. De fraudezaak was reden voor een incidentenonderzoek door de AFM. “Maar de accountant stelt dat er geen aanleiding was frauderisico’s op één geval na mee te nemen. Dit strookt niet met de risico-identificatie en -inschatting zoals is vastgelegd in het controledossier.” De accountant hamert op de maatregelen die Airbus nam. Volgens Batting moet je echter uitgaan van inherente risico’s en kun je niet leunen op interne beheersingsmaatregelen. 

Volgens de AFM heeft de accountant nagelaten de risico’s naar een aanvaardbaar laag risico terug te brengen. Het niet naleven van regels kan zorgen voor boetes of strafrechtelijke vervolging en dat kan een fundamentele invloed hebben op de bedrijfsvoering van Airbus. Airbus spreekt zelf ook over een ‘high risk industry’ en het is volgens de AFM evident dat die risico’s er zijn. “Dat die er waren blijkt ook uit de onderzoeken en de schikking die Airbus trof.” Dat het risico zich beperkt tot alleen het risico dat het management de accountant onvoldoende inlicht over het lopende fraudedossier, zoals gesteld door de accountant, dat ziet de AFM niet terug in het dossier. 

‘Grote stappen’

De fraude speelt grotendeels in de jaren 2008 tot en met 2015. In 2019, toen de onderhandelingen over een schikking liepen, was Airbus al druk bezig om nieuwe gevallen van omkoping en fraude te voorkomen. “We zien dat Airbus grote stappen maakt in het opschalen van haar compliance”, zegt de aangeklaagde accountant van EY hierover op de zitting. Hij meent dat er geen significant risico was op fraude en omkoping, waar de AFM dat over 2019 anders ziet. “Het is onplezierig dat de Nederlandse toezichthouder zegt dat er in 2019 sprake zou zijn van significante risico’s op fraude en corruptie. Daar is niets van waar”, zegt advocaat Jan Garvelink namens de aangeklaagde accountant. De autoriteiten hadden die schikking nooit getroffen als er in 2019 nog sprake was van fraude en corruptie binnen het bedrijf, zegt hij. 

Garvelink benadrukt dat deze zaak gaat over boekjaar 2019 en niet over 2015 of de jaren ervoor. “Vanaf 2015 is stevig ingegrepen binnen de onderneming”, zegt Garvelink, als de fraude naar buiten komt. “Personeel is ontslagen en de wijze van zakendoen wijzigt vanaf dan drastisch.” Er komen nieuwe compliance-regels en iedereen heeft de focus op het voorkomen van herhaling. “Pas als de drie autoriteiten in de loop van 2019 zien dat Airbus grip op de situatie heeft, kan er over een schikking gepraat worden.” Onderdeel van die schikking is dat Airbus de komende 3 jaar nog gemonitord wordt. Met succes: in 2023 stellen ze vast dat Airbus de compliance-regels op orde heeft. 

Garvelink stelt dat de AFM ‘risico’ nogal eens verward met ‘significant risico’. Bij dat laatste gaat het om een risico op een materiële afwijking op de jaarrekening. Airbus kwam met een aparte afdeling ERM, wat staat voor Enterprise Risk Management, dat elk kwartaal rechtstreeks aan de ‘board’ rapporteert. Telkens was de accountant daar bij. “In 2019 is niets gebleken van omkoping en corruptie”, herhaalt hij. Er lag alleen het risico op het niet juist informeren van de accountant. En dat risico is ook opgenomen in het dossier. 

Vergrootglas

“Deze organisatie was er volledig van doordrongen dat ze op het gebied van omkoping en corruptie geen enkele fout kon permitteren”, zegt de accountant. Ze lagen immers onder een vergrootglas bij de opsporingsinstanties van drie landen. De risico’s zaten voorheen vooral in de betalingen aan handelsagenten. Die waren in 2019 al zeer fors gereduceerd. De accountant heeft zich ruim 2 jaar terug al laten uitschrijven uit het register. 

De accountantskamer doet over circa 12 weken uitspraak. 

Zie ook:

Investeerders beginnen collectieve rechtszaak wegens omkoopschandaal Airbus