Voor familiebedrijven betekent verkopen niet alleen afscheid nemen van een onderneming, maar ook het begin van een nieuwe fase waarin familie, (gerealiseerd) vermogen en onderlinge verhoudingen opnieuw moeten worden ingericht.
Vaker dan voorheen kiezen familiebedrijven voor een gedeeltelijke of volledige verkoop, bijvoorbeeld aan private equity-partijen. Externe factoren, zoals geopolitieke onzekerheid, stijgende kosten, krapte op de arbeidsmarkt en vergrijzing, spelen hierin een rol. Daarnaast zijn er interne redenen, zoals het ontbreken van opvolging, veranderende ambities binnen de familie of onverwachte gebeurtenissen.
De beslissing om te verkopen is echter zelden puur rationeel. Het familiebedrijf is vaak jarenlang, soms generaties lang, het bindende element binnen de familie. Het staat voor identiteit, continuïteit en zingeving. Juist daarom is het verkoopproces vaak emotioneel complex en vraagt het om meer dan alleen financiële afwegingen.
Familiedoelstellingen
Voor families die nadenken over verkoop is het goed eerst stil te staan bij hun familiedoelstelling: waarom heeft deze familie dat bedrijf, wat wil zij daarmee bereiken, wat moet het opleveren (voor de familie en het bedrijf) en welke rol wil de familie daarin (blijven) vervullen?
Deze doelstelling vormt de basis voor zowel de eigenaarstrategie als de eigendomsstrategie. De eigenaarstrategie gaat over de vraag hoe de familie haar vermogen wil inzetten, welk rendement daarbij past en hoeveel risico zij bereid is te nemen. De eigendomsstrategie richt zich op wie eigenaar mag zijn, op welke wijze en wat familieleden van elkaar verwachten als eigenaar.
Door deze vragen expliciet te maken, ontstaat er ruimte voor een fundamentele reflectie: is de familie nog wel de beste eigenaar van het bedrijf? Voor de accountant is dit een belangrijk inzicht, omdat financiële keuzes (d.w.z. verkoop) alleen duurzaam zijn als ze aansluiten bij de bredere familiedoelen.
Een nieuwe werkelijkheid
Na de verkoop ontstaat er een nieuwe realiteit. Het tastbare bedrijf met medewerkers, gebouwen en dagelijkse besluitvorming maakt plaats voor een aanzienlijk geldbedrag. Wat jarenlang structuur en samenhang gaf aan de familie, valt weg.
Deze overgang is een proces met kenmerken van rouwverwerking. Families nemen afscheid van oude routines en moeten wennen aan een situatie waarin het bedrijf niet langer het middelpunt vormt. Pas als dit verlies is verwerkt, ontstaat er ruimte om na te denken over nieuwe doelen, zingeving en de betekenis van vermogend zijn.
Het sudden‑wealth effect
Plotseling beschikken over veel vermogen, het zogenoemdesudden‑wealth effect, heeft grote impact op zowel individuele familieleden als op de familie als geheel. Vermogen kan nieuwe mogelijkheden bieden, maar ook zorgen en spanningen versterken. Verschillen in risicobereidheid, kennis en verwachtingen komen nadrukkelijker aan de oppervlakte.
Ouders zijn vaak terughoudend om informatie over de omvang van het vermogen te delen met hun kinderen, uit angst voor negatieve effecten. Deze beschermingsgedachte kan juist averechts werken. Als kinderen pas laat worden geconfronteerd met het vermogen, kan dat leiden tot onzekerheid, schuldgevoelens, angst of conflicten.
Ik pleit daarom voor een benadering waarin vermogen wordt gekoppeld aan gezamenlijke doelen, talentontwikkeling en verantwoordelijkheid, in plaats van aan controle en angst.
Familievermogen meer dan geld
Een belangrijk inzicht is dat familievermogen breder is dan alleen financiële middelen. Het bestaat uit vijf samenhangende pijlers: menselijk, intellectueel, sociaal, ethisch en financieel kapitaal. Deze pijlers ontwikkelen zich voortdurend en vragen om doorlopende aandacht.
Het familievermogen organiseren begint bij de familie zelf te organiseren. Gestructureerde familiebijeenkomsten bieden een veilige setting om te spreken over waarden, verwachtingen, investeringsbeleid, zeggenschap en de rol van de volgende generatie. Dit proces kan leiden tot een Family Wealth Visie Document, dat richting geeft aan toekomstige financiële en organisatorische keuzes.
Wat betekent dit voor de accountant?
De accountant is vaak al jarenlang betrokken bij de ondernemer en diens familie en kent zowel de cijfers als de context. Daarmee is hij of zij uitstekend gepositioneerd om risico’s en rendement te duiden en te fungeren als verbindende schakel binnen een multidisciplinair team van adviseurs.
Juist omdat de accountant doorgaans al jarenlang is betrokken bij de familie en haar bedrijf (onderdeel is geworden van het familie- en bedrijfssysteem) en ook omdat hij meestal niet beschikt over specialistische familiesystemische kennis, is mijn advies om een expert in familie systemisch werken met ondernemende families (als onderdeel van dat multidisciplinaire team) in te schakelen om het proces van komen tot het besluit tot verkoop als mede het proces van verkoop zelf als ook daarna in deskundige banen te leiden. Met als uiteindelijk doel behoud van familiale harmonie en continuïteit van het familievermogen.
Conclusie
Voor accountants die actief zijn bij verkopen van familiebedrijven is er een duidelijke boodschap. De verkoop van een familiebedrijf begint niet bij waardering en fiscaal-juridische optimalisatie en eindigt niet bij de closing. De verkoop van een familiebedrijf is geen eindpunt, maar het begin van een nieuwe fase. Wie deze fase uitsluitend financieel benadert, loopt het risico op onrust en suboptimale keuzes. Aandacht voor familiedoelstellingen, dynamiek en het bredere begrip van familievermogen is essentieel. Voor de accountants ligt hier een kans juist bij verkoop van een familiebedrijf duurzame waarde toe te voegen.
Dit is een samenvatting, het volledige artikel is verschenen in Tijdschrift Familiebedrijven 2024, editie 3.
Michel Prent is werkzaam bij BDO, adviesgroep Familiebedrijven en Family Wealth Services.
Deze bijdrage komt uit het AV-magazine met als thema Fusies en overnames. Dit magazine is verschenen in april 2026. Zie https://www.accountancyvanmorgen.nl/kennisdoc/av1-2026-fusies-en-overnames/
Geef een reactie