Fusies en overnames 2019: overnameprijzen accountantskantoren omhoog

2019 was opnieuw een jaar met flink wat beweging op de fusie en overnamemarkt van accountants- en administratiekantoren. Overnames vonden plaats in vrijwel alle marktsegmenten. Van (onderdelen van) de Big Four tot relatief kleine, regionale en lokale spelers. Algemene trend: overnameprijzen stijgen en net wat grotere kantoren kunnen beter werken aan hun naamsbekendheid en zijn als werkgever aantrekkelijker. Marcel Maassen en Arjen Schutte bieden een overzicht.

Ook dit jaar kijken we weer terug naar wat er aan fusie en overnames in accountancy-Nederland plaatsvond. Daarbij zetten we deze keer eens een aantal overwegingen uit de praktijk op een rij om te gaan kopen, verkopen (en heel soms fuseren). We zien in de accountancy ontwikkelingen die het realiseren van een overname moeilijker maakten. Zo werd in 2019 het vraagstuk financiering van overnames extra actueel. De grootbanken handelen financieringsaanvragen beneden de € 1 á 1,5 miljoen af via elektronische-aanvraagsystemen. Daarmee werd de beredenering van waarom ‘ja’ en waarom ‘nee’ een black box. De maatschapsfinanciering vindt bij kleinere praktijken plaats op basis van ‘blanco’ (lees: zonder zekerheden). We kregen in deze context een aantal signalen van afgewezen financieringsaanvragen. Ook bij kantoren met een financieringsarrangement kwam dit voor, ook van hun huisbankier. Inmiddels is er ogenschijnlijk weer rust op het financieringsvlak en hebben Rabo en ABM Amro bijvoorbeeld aangegeven dat ze accountantspraktijken gewoon financieren (uiteraard wordt dit per individuele casus beoordeeld). Over het algemeen zagen we een redelijk stabiele markt qua aantallen transacties.

Motieven om te kopen

De motieven om te gaan kopen zijn divers.  Het eerste motief dat we in de praktijk tegenkomen is ‘groeien door kopen gaat sneller dan autonoom groeien’. Voor een significant deel van de kantoren geldt deze reden. Autonoom groeien is, gelet op de nog steeds zeer lange loyaliteit van de meeste klanten, een groeipad dat voor weinigen echt zoden aan de dijk zet. Een top 30-kantoor als Visser & Visser laat overigens zien dat dit wel kan (al vele jaren met > 10% autonome groei per jaar). Dit kantoor behoort wel tot een minderheid in de accountancy.  Overnemen kan een betere alternatief zijn als ( langzamere) autonome groei.
Een tweede motief is dat bij een groter kantoor de aantrekkelijkheid voor hoog opgeleid personeel toeneemt. Bij organisaties tot 10 man is er weinig ruimte voor hoog opgeleid personeel of een tweede vennoot. Na een overname ontstaat er een grotere klantenbasis waardoor het kantoor de mogelijkheid heeft om bijvoorbeeld een fiscaal-medewerker of -vennoot aan te trekken.
Schaalvoordelen zijn ook een motivatie. Kosten met betrekking tot kwaliteitsbeheersing en automatisering kun je verdelen over een grotere klantenportefeuille en de salarisadministratie is bijvoorbeeld niet meer afhankelijk van één persoon. Tot slot noemen we de aantrekkelijkheid van het kantoor die toeneemt wanneer  je wat groter bent. Vaak schaalt men op naar een pand dat wat groter is. Daardoor én door de grotere klantenbasis neemt de naamsbekendheid en zichtbaarheid verder toe. Hierdoor lijkt er een grotere en betere toestroom van klanten en medewerkers te ontstaan.

Auditpraktijk

De laatste tijd is er ook weer ontwikkeling in de auditpraktijk. Het vergroten van de auditomzet is voor een aantal WTA-vergunninghouders een reden om te gaan kopen. Primair voor auditomzet en de eventuele andere (samenstel)omzet neemt men er dan bij. Dit sluit ook aan bij het recente pleidooi van de MCA om een vliegureneis in te voeren t.a.v. een minimaal aantal uit te voeren controle-opdrachten per jaar.

Groei, maar waarom?

Ten aanzien van groei is er natuurlijk dat ene adagium: een bedrijf bestaat bij gratie van groei. Wij zien in de praktijk dat er een behoorlijk percentage van de kantoren anders werkt. Groei is geen doel, de capaciteit en eigen ambitie van de eigenaar maken wat het doel is. Normaliter geven we als richtlijn bij twee of meer vennoten aan dat de omzet per vennoot vanaf een ton of 8 de gezonde richting in gaat. Eén miljoen is eigenlijk een te ambiëren omzet per vennoot. En natuurlijk zijn er (in het mkb-segment) kantoren die die grens hoger leggen. Maar… er zijn natuurlijk heel veel kantoren die één eigenaar hebben en een omzet van minder dan een half miljoen euro. De eigenaar vindt het inhoudelijke werk dermate leuk, dat groei eigenlijk niet aan de orde is. De twee tot drie assistenten aansturen is in hun beleving al genoeg (en vanwege de kleine groepsomvang geeft dit ook veel werkplezier). De arbeidsbeloning/winst is over het algemeen goed te noemen. Kortom, de persoonlijke ambities spelen een belangrijke rol in de keuze voor groei van het kantoor en uiteraard ook op de fusie & overnamemarkt.

Prijsontwikkeling en terugverdientijd

De prijzen ontwikkelen zich langzaam omhoog. In 2019 was de gemiddelde transactieprijs ca. 80% van de omzet. Dat is hoger dan de 72% die in 2018 gemeten is. De achterliggende reden is het hogere rendement dat kantoren over het algemeen realiseren in combinatie met aanhoudende vraag op de markt. Als we naar de individuele deals kijken, dan zien we grote onderlinge verschillen. De prijzen variëren van 30 tot 120% van de omzet.

De gemiddelde terugverdientijd die kopers rekenen voor het terugverdienen van een investering is 4 tot 5 jaar. Dat is ook een termijn die banken over het algemeen aanhouden. Waar het in de praktijk op spaak loopt zijn de kantoren waarbij kopers bereid zijn genoegen te nemen met een langere terugverdientijd én waarbij er sprake is van een beperkte hoeveelheid liquide middelen als eigen inbreng. We zien terugverdientijden van 3 tot 8 jaar in de praktijk. Een koper die een langere terugverdientijd accepteert heeft veel vertrouwen in de geplande overname. Hij/zij stelt een lagere rendementseis dan de koper die de investering in een kantoor in 3 jaar wil terugverdienen. Het behoeft geen toelichting dat juist de koopsommen die gebaseerd zijn op de langere terugverdientijd moeilijker te financieren zijn. De markt verwacht in die zin meer flexibiliteit van de bancaire sector.

Verschillende soorten overnames

Bij de grote kantoren zien we overigens vooral overnames van branche-aanpalende, adviesgerichte organisaties. Kantoren als PwC, BDO en Deloitte nemen vooral gespecialiseerde consultancybedrijven over. Kantoren in andere segmenten zoeken vooral collegakantoren op, schaalvergroting lijkt daar een belangrijk motief.

Fusies, overnames en samenwerkingen 2019 en 2020

Marcel Maassen en Arjen Schutte zijn werkzaam bij Full•Finance Consultants en begeleiden kopers, verkopers en kantoren met toe- en uittreders bij fusie-en-overnamevraagstukken.